Brief aan de vereniging: Leo Steinhauzer

i 3 oktober 2017 door

Ik zal het maar meteen bekennen. Ik heb de laatste verkiezingen een proteststem uitgebracht De poster met het gezicht van Lodewijk Ascher heb ik op mijn prikbord geplakt en er bij geschreven: breng een proteststem uit. Maar op wie? Ik had niet durven voorspellen dat de teruggang zo groot zou zijn. Dan had ik misschien niet meer gedurfd af te wijken. Het was niet de eerste keer dat ik van de kudde wegliep, maar er was altijd een goed alternatief bij de hand, ooit de CPN van Ina Brouwer en ook wel eens Groen Links. Ik heb bijna altijd een persoon gestemd, want het zijn altijd mensen die het moeten doen en aan wie je vertrouwen geeft. Deze keer wist ik het heel lang niet, maar ik wilde ook niet thuis blijven. Het werd tot mijn eigen verbazing ChristenUnie. Mijn vader en schoonvader hebben zich, zij het om verschillende redenen, in hun graf omgedraaid. Doorslaggevend was dat op een gegeven moment tot mij doordrong dat de mensen van CU en SGP de enige politici waren die echt vertrouwde. De SGP staat wel erg ver van mij af, maar ook bij de CU had ik moeite met de ethische paragraaf. Het zelfbeschikkingsrecht voor mensen vind ik een groot goed. Anderzijds realiseerde ik me ook hier, dat de wijze waarop progressieve, liberale partijen de problematiek benaderden (toen en nu) geen recht doet aan de zorgen van de wat dit betreft conservatievere partijen. Vroeger zaten de rechtse partijen vast aan verkrampte en vastgeroeste dogma’s, waar links doorheen moest zien te breken. Nu is het andersom en lopen die traditionele partijen op tegen een progressief blok dat niet lijkt te willen luisteren naar oprechte zorgen van partijen die zelf wel in beweging zijn. Nergens is zoveel verandering te bespeuren dan in het orthodox christelijke volksdeel.

Het is in linkse kringen nu eenmaal niet gebruikelijk zich te compromitteren met traditionele tegenstanders. Liever dan in dialoog te treden koestert men de populaire debatcultuur om het eigen gelijk te bevestigen. Deze gewoonte om de tegenstellingen te zoeken is dodelijk voor een samenleving die op weg moet om wereldbreed verdraagzaamheid en samenwerking te bereiken. Bijna elke politicus zal oprecht met de mond belijden niet van politieke spelletjes of Haags gedoe te houden. Dat is echter een onmogelijke positie, een hooguit goede bedoeling. Het politieke spel kan niet anders gespeeld worden. Dat betekent niet dat er geen integere politici zijn; die zijn er wel degelijk, maar er is altijd een dubbele bodem. Er is altijd wantrouwen op de achtergrond.

Misschien dat sommigen mij te negatief vinden. Feit is dat velen om deze reden de politiek de rug toekeren. Politiek is ingewikkeld geworden, grotendeels geprofessionaliseerd. En dat is in tegenspraak met wat democratie wil: iedere burger een stem geven. Niet alleen een stembiljet.

De crisis in de westerse democratie is niet alleen in Nederland maar ook in de Verenigde Staten zichtbaar en dichter bij huis in Duitsland, Frankrijk en Spanje. Een vlucht in populisme, nee zeggen tegen de gevestigde politiek, een proteststem uitbrengen of het gewoon af laten weten. We leven in roerige en soms beangstigende tijden. Velen hebben het gevoel dat politici met oogkleppen maar doordenderen met de hoogmoed van het eigen gelijk. Vooral met zichzelf bezig. Niet gek zoveel wantrouwen. Het contact met de mensen is verloren. In de PvdA wordt dat niet echt opgemerkt. Voorheen werd vaak gezegd: we hebben het niet goed uitgelegd. Nu horen we: we moeten weer een sociale beweging worden. Het zal niet lukken. Politiek komt uit een sociale beweging voort en niet andersom.

Wanneer zal het dieptepunt voor de PvdA diep genoeg zijn om echt tot inkeer te komen. Een terugkeer naar waarom het ooit allemaal is begonnen. Ik zie daartegen vooral weerstand. Hoewel echte bezinning is geen vreugdeloos navelstaren is, maar serieuze reflectie. Niet de opdracht om de partij in vier of acht jaar weer op de kaart te zetten, zodat regeringsmacht kan worden verworven. Het is te doen om de sociale beweging waaruit socialisme en sociaaldemocratie zijn voortgekomen. Waar liep die warm voor? En waar ging het mis? Er kwamen dictaturen en tirannieke leiders. Onder de vlag van het nagestreefd ideaal zijn grote misdaden en massamoorden gepleegd. Toen in 1989 een einde kwam aan de Koude Oorlog en het belangrijkste communistische regime door de val van de Berlijnse muur verdween, drong voor velen pas werkelijk door hoe het communisme en het socialisme waren gecorrumpeerd. De opleving van het marxisme in de zeventiger jaren bleek een zwanenzang te zijn geweest. Sociaaldemocraten stonden met de mond vol tanden. Al tegen het einde van de jaren zeventig verdween het elan voor een nieuwe samenleving. Van de optimistische verwachtingen uit de jaren zestig was maar weinig gerealiseerd. Als uitweg uit deze benarde positie ontstond de ‘derde weg’: de toenadering tot het liberale marktdenken. Het woord socialisme wordt niet meer gebruikt. Nog slechts in vage termen gaat het over ‘onze idealen’.

De verkiezingen in Duitsland maken duidelijk dat de politieke ontwikkelingen zoals ze zich in Nederland voltrekken niet op zichzelf staan. De kritiek op politici, Europa en de vertegenwoordigende democratie is internationaal. De verkiezing van Trump als president van de VS was eenzelfde signaal. Gevoed door angst voor autoritaire regimes in islamitische landen en terroristische aanslagen om ons heen, vluchtelingen en vreemde culturen verlangen mensen naar directe invloed op de politiek en zoeken allereerst de veiligheid in hun eigen afgeschermde omgeving. De groeperingen die wij rechts-populistische noemen, menen hierop het antwoord te hebben. De grootste fout van andere partijen, waaronder de PvdA, is dat zij uit angst kiezers te verliezen hun opvattingen overnemen. Vervolgens verliezen zij die kiezers toch wel, maar dan tegelijk ook eigen gezicht en identiteit.

Over democratie en openbaar bestuur, het uitoefenen van macht, valt veel te zeggen. Uitgangspunt van verkiezingen en onderhandelingen is machtsverwerving, maar zou het niet beter zijn te streven naar machtsbeperking? Onze parlementaire democratie wordt vaak geroemd en als voorbeeld gesteld voor de rest van de wereld. Er worden zelfs oorlogen voor gevoerd. Kritiek wordt meestal snel van tafel geveegd met het argument dat een beter alternatief ontbreekt, maar David van Reybrouck heeft er al mee geëxperimenteerd. Ik kan er nog wel meer bedenken. Eén ding is zeker. Democratie begint thuis, op het werk en op de club, in de straat, in de wijk. Maar onze samenleving is daar niet meer op ingericht. Initiatieven, zoals die in de jaren zeventig ontstonden, dikwijls met veel ongemak en onderlinge strijd en weinig plezierige herinneringen, zijn inmiddels vergeten. Het kind is met het badwater weggegooid. Hierover en over andere onderwerpen zoals solidariteit, competitiedwang en leiderschap zijn onderwerpen waarover nagedacht kan worden en die misschien nieuwe ideeën opleveren.

Ik droom van een Nederland en een wereld waar het weer leuk is, met positieve kracht. Wie droomt er mee? Ontstaat dan het begin van een nieuwe sociale beweging en eindig ik terecht met wordt vervolgd?

Leo Steinhauzer

Banning Prijs 2018: de waarde(n) van links

i 2 oktober 2017 door

In linkse kringen in Nederland is de afgelopen jaren veelvuldig en uitvoerig gesproken over waarden. Er was het project Van Waarde, dat op zoek ging naar de kernwaarden van de sociaaldemocratie. Er was kritiek op het verkwanselen van waarden. Er was de roep om waardengedreven politiek. Je zou bijna denken dat die waarden de heilige graal zijn van de linkse politiek. Het is alleen zaak ze nog even te vinden en (waar nodig) weer wat op te poetsen.

Tegelijkertijd was er de politieke afrekening van 15 maart. Niet alleen de Partij van de Arbeid leed een ongenadig verlies, nog nooit was links als geheel in het Nederlandse parlement zo slecht vertegenwoordigd. De vraag waar links nog voor staat of voor zou moeten staan wordt ondertussen niet zelden beantwoord met een glazige blik. Ondertussen constateert menigeen dat al zijn vrienden naar rechts zijn opgeschoven. Links zijn in Nederland is een eenzame ervaring geworden.

Wat is dan nog de waarde van al dat gepraat over waarden? De kracht van de Nederlandse sociaaldemocratie school lange tijd in het sluiten van compromissen, in besturen. Daarbij zijn waarden, beginselen en ideologie mogelijk handvatten of bronnen van inspiratie, maar zijn ze ook meer dan dat? De hedendaagse politiek is in zichzelf technisch en complex, is een gesprek over waarden alleen dan niet te makkelijk? En zijn waarden wel een goede basis om politieke invloed te verwerven, of gaat het uiteindelijk toch vooral om geloofwaardigheid.

Wat is nog de waarde van linkse waarden? En welke waarden waren dat, zijn dat of zouden dat moeten zijn? En wat is de meest wenselijke verhouding tussen waarden, overtuiging en politiek? Op dat soort vragen zoeken we een antwoord. Schrijf er voor 1 januari 2018 een compact en prikkelend essay over. Werk toe naar een puntige conclusie die onderbouwd wordt met stevige feiten, heldere argumenten en levendige voorbeelden in een originele stijl.

Prijzen en uitreiking
De winnaar van de Banning Prijs 2018 ontvangt 1000 euro. De overige drie genomineerden ontvangen elk 250 euro. De vier genomineerde essays worden gebundeld in een boekje en het winnende essay komt in aanmerking voor publicatie in Socialisme & Democratie. De Banning Prijs 2018 wordt op 21 februari uitgereikt, voorafgaand aan de Banning Lezing uitgesproken door Lodewijk Asscher. Alle inzenders zijn van harte uitgenodigd uitreiking en lezing als gast bij te wonen.

Deelname
Mail je essay van maximaal 2000 woorden uiterlijk 1 januari 2018 voor 21.00u als word-bestand naar info@banningvereniging.nl. Vermeld je naam, geboortedatum, adres, telefoonnummer en studierichting of beroep. Inzenders zijn niet ouder dan 35 jaar. Ontvangst van inzending wordt altijd bevestigd.

Jury
Jet Bussemaker (Minister van Onderwijs in het kabinet Rutte-Asscher, voorzitter)
Menno Hurenkamp (Wiardi Beckman Stichting)
Jeroen Muller (Banning Vereniging)
Matthijs Nijboer (Vereniging Woodbrookers Barchem)
Harmen van der Meulen (genomineerde Banning Prijs 2016)
Maarten van den Bos (Ambtelijk Secretaris Banning Vereniging)

Over de Banning Prijs
De Banning Prijs is een politieke essayprijs voor mensen tot en met 35 jaar. De Banning Vereniging wil middels de prijs het denken over waarden en democratie stimuleren. Onder voormalig winnaars van de prijs zijn Dick Pels, Pieter Hilhorst en Wimar Bolhuis. De prijs wordt tweejaarlijks uitgereikt, vanaf 2018 voor het eerst in combinatie met het uitspreken van een Banning Lezing.

 

 

Column: confronteren met de Holocaust?

i 4 september 2017 door

Scholieren moeten geconfronteerd worden met de Holocaust, zeker de groep jongeren met een niet-Westerse achtergrond, schrijft David Simon in het tijdschrift van de FNV onderwijsbond. Onlangs werd ik geïnterviewd door een journalist van de Volkskrant over burgerschapsonderwijs in het mbo. Twee uur lang bleef hij vragen naar problemen bij het bespreken van de Holocaust in mbo-klassen met jongeren met een migratieachtergrond. Zowel David Simon als deze Volkskrant-journalist veronderstellen dat het gesprek over de Holocaust niet plaats kan vinden. Bij mij op school is er wel aandacht voor tijdens bezoeken aan de synagoge van de Liberaal Joodse Gemeente in Amsterdam. Deze synagoge ontvangt sinds vijf jaar één à twee keer per week een klas van onze school om nader tot elkaar te komen. En de Holocaust? Dat onderwerp komt zijdelings aan de orde.

Het is vanzelfsprekendheid dat op school de samenleving onderzocht wordt. Dat docenten en leerlingen reageren op gebeurtenissen waar zij getuige van zijn. De tragedie in Syrië is van een andere orde en omvang dan de Holocaust, maar dat is geen reden om over Syrië je schouders op te halen. De Serviërs gingen begin jaren negentig niet buiten hun eigen land op moslimjacht, dat is het verschil met de Holocaust, maar ze gingen in gebieden die zij controleerden wel systematisch te werk en dat is de overeenkomst.

Eén van de gevoeligste onderwerpen, in klassen met jongeren met een migratieachtergrond, is het Palestijns-Israëlische conflict. Vooral als zij beelden zien op de Arabische televisie van Israëlische gruweldaden, beelden die het Achtuurjournaal niet halen, voelen ze zich machteloos. Het is lastig om daar op school goed over te praten doordat docenten en leerlingen over verschillende informatiebronnen beschikken en het Palestijns-Israëlische conflict een moeilijk te duiden onderwerp is.

Uiteindelijk zal de Holocaust ten prooi vallen aan vergeetachtigheid en onverschilligheid. Zolang er nog mensen leven die familie hebben die zijn omgekomen zullen er mensen zijn die in verbinding staan tot de genocide op het Joodse volk. Zo lang zal de Holocaust in onze herinnering blijven bestaan. Het is goed om gevoelige thema’s bespreekbaar te maken. Er zijn gebeurtenissen waar jongeren met een migratie achtergrond nauw bij betrokken zijn. Die gebeurtenissen moeten we niet minachten of afwijzen als minder relevant, maar je moet wel terughoudend zijn met het confronteren met de Holocaust.

De baas in Europa? Meepraten over onze gezamenlijke toekomst.

i 31 augustus 2017 door

Europa krijgt steeds meer kritiek. Brussel is een speeltuin voor zielloze bureaucraten en zelfingenomen bestuurders die maar niet willen luisteren, Europa probeert steeds meer oncontroleerbare macht naar zich toe te trekken en bemoeit zich met zaken waar het zich helemaal niet mee te bemoeien heeft.

Ondertussen lijken Nederlandse politici het over twee dingen fundamenteel eens. De vraagstukken van deze tijd – migratie, klimaatverandering, veiligheid, het beteugelen van het internationale kapitalisme – zijn te groot voor ons alleen. Ze vragen om een internationale, een Europese aanpak. Maar dat moeten we niet te vaak en niet te hard tegen de kiezer zeggen. Want die zit niet te wachten op meer Europa. Want hoewel internationaal het tij lijkt te keren – denk aan de fundamentele pro-Europese campagne van de huidige Franse president Emmanuel Macron en de Duitse sociaaldemocraat Martin Schultz – is en blijft Europa de hete aardappel van de Nederlandse politiek.

Dit betekent dat er over gerechtvaardigde vragen eigenlijk vrijwel geen debat gevoerd wordt. Hoe veel inspraak hebben wij als Nederlanders eigenlijk op die Europese oplossingen die zo nodig zijn voor de grote vraagstukken van deze tijd? Kunnen we echt meepraten over onze gezamenlijke toekomst? En is dat nu anders dan vroeger, ook omdat onze politici anders lijken om te gaan met Europa? En wat is de waarde van Europa nog wanneer lidstaten niet langer voetstoots kernwaarden als democratie, persvrijheid en mensenrechten lijken te onderschrijven?

Belangrijke vragen, waarop het antwoord hoe dan ook omstreden zal zijn. Daarom sluiten we onze serie conferenties over Democratisch Nederland? af met een bijeenkomst over Europa. Op maandag 16 oktober praten we vanaf 19.30u (inloop 19.00) onder leiding van Amma Assante praten we met Robin de Bruin – historicus en auteur van het boek Elastisch Europa – René Cuperus – cultuurhistoricus en kritisch publicist. Vervolgens gaan we in discussie over inspraak in Europa, met onder andere Oost-Europakenner Christie Miedema en politicus Paul Tang.

De Baas in Europa is de derde Banning Conferentie in de serie Democratisch Nederland. Eerdere bijeenkomsten gingen over onze nationale en lokale democratie. Aanmelden voor deze bijeenkomst kan via onderstaand formulier:

Voltooid leven – een onvoltooid debat?

i 5 juli 2017 door

Het schijnt een heikel thema te zijn aan de formatietafel: de vraag of mensen die hun leven voltooid achten daaraan ook – met hulp van een arts – een einde aan zouden moeten kunnen maken. Op dinsdag 12 september aanstaande organiseert het Netwerk PvdA en Levensovertuiging een debat in Utrecht. Gezamenlijk verkennen we dit ingewikkelde thema.

Voor de avond zijn twee sprekers uitgenodigd: Agnes Wolbert en Dirk Achterbergh. Agnes Wolbert was jarenlang Tweede Kamerlid voor de Partij van de Arbeid en als zodanig onder meer woordvoerder medisch-ethische kwesties. Na haar Kamerlidmaatschap werd zij directeur van de Nederlandse Vereniging voor het Vrijwillig Levenseinde (NVVE). Dirk Achterbergh was huisarts in Amsterdam-Zuidoost. Hij is nu medisch adviseur bij het Zorginstituut Nederland en fellow bij de Wiardi Beckman Stichting. In Tijd en Taak schreef hij eerder dit jaar een beschouwing over dit vraagstuk.

Na een inleiding van beide sprekers is er de mogelijkheid uitvoerig met hen en met elkaar in gesprek te gaan. De bijeenkomst is toegankelijk voor iedereen, maar het aantal plaatsen is beperkt. Even aanmelden is daarom dringend gewenst. Dat kan via deze link of middels onderstaand formulier.